تهيه و تنظيم : دكتر علي حديدي

سلامت طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت، سرحالی و نشاط جسمی، روانی، اجتماعی و نه تنها بیمار نبودن ، بلکه مولد بودن (کارآمدبودن) است. بخش کاربردی، قابل درک و ارزیابی این تعریف "بیمار نبودن" مي‌باشد.‌ در حالی‌که عبارت­‌های سرحالی ونشاط و مولد بودن در قالب فعالیت­‌های جاری نظام‌هاي بهداشت و درمان موجود در جهان ،قابل درک ومدیریت نیست.

به همین دلیل به نظرمی­‌رسداین تعریف هرچند سلامتی را در اولویت قرار داده، اما از آنجا که نمی توان آن را در عمل به اجرا درآورد، بازهم بیماری نگر است.

برای رسیدن به تعریفی از سلامت که قابل درک و ارزیابی باشد باید از زیر ساخت­‌ها و پایه­‌های سلامت که قابل سنجش باشند کمک گرفت.

انسان دارای دو بعد جسمی و روانی می­با­شد و علومی چون روانشناسی ،تغذیه و تربیت بدنی ، و...به بررسی این ابعاد مي‌پردازد . امروزه توصیه­‌های نظری و عملی فراوانی در باب رعایت بهداشت روان، رعایت تغذیه مناسب وپرداختن به ورزش کافی و متناسب در سطح جامعه وجود دارد. کارشناسان این سه حوزه با تکیه به تخصص خود و از زاویه آن علم به تعریف سلامتی پرداخته و آموزش‌­هایی را به افراد می­دهند. با وجودپرداخت هزینه توسط مردم و دولت در ازاء خدمات ارائه شده در قالب هر یک از این علوم، اما به دلیل جدی گرفته نشدن این حوزه­‌ها، به عنوان زیر­ساخت­‌های سلامتی ، دید بیماری‌نگر به موضوع سلامت و ضعف همکاری بین این حوزه‌­ها ارتقای چشمگیری در سطح سلامت جامعه اتفاق نمی افتد.

در راستای ارتقاء سطح سلامت جامعه که از اهداف اصلی انجمن سلامت زنان امید (مادر و کودک) می­‌باشد، برآن شدیم تا دوره­‌های آموزشی تلفیقی ازاین سه حوزه که پایه­‌های سلامت (بهداشت روان، تغذیه،تربیت بدنی) تلقی می­‌شوند برپا کنیم.

مباحث اصلی مطرح شده در این دوره­ها عبارتند از:

1- ارتقاء سطح سلامت روان

2- الگوی تغذیه سالم با رویکرد تناسب اندام،سلامتی و نشاط

3- اصول فعالیت بدنی بر اساس ویژگی­های فردی وروش­های صحیح کنترل و کاهش وزن

 تربيت بدني

محققین علوم ورزشي و تغذیه بر این عقیده اند که نداشتن فعاليت جسماني منظم و عادات غذایی اشتباه و نا آگاهی از اصول فعاليت هاي بدني و حركتي و برنامه‌هاي ورزشي استاندارد و شرایط یک تغذیه سالم، امروزه درصد مبتلایان به ناراحتي هاي قلبي- عروقي، خستگي مفرط، ناتواني در انجام كارهاي روزمره، اختلالات غذایی و بیماری های مختلف مانند دیابت، چاقی و پوکی استخوان را افزایش داده است. از سوی دیگر صرفا با یک تغذیه برنامه ریزی شده به تنهایی نیز نمی توان به اهداف تندرستی مطلوب نایل شد. آگاهي از اصول علمي ،فعاليت هاي بدني و داشتن یک برنامه ورزشی منظم بر اساس ویژگی های فردی، همراه با تغذیه مناسب می‌تواند این مقصود را برآورده سازد. لذا در این کارگاه شرکت کنندکان علاوه بر آشنایی با ترکیب بدنی و روش های صحیح کاهش و کنترل وزن، با مفهوم چاقی، سرعت کاهش وزن، ورزش های هوازی برای کاهش وزن، رژیم‌هاي غلط نیز آشنا خواهند شد. در پایان نیز در خصوص موضوعات کارگاه شرکت کنندکان به بحث و گفتکو خواهند پرداخت.

تغذيه

تغذیه سالم یکی از عوامل مهم در سلامتی انسان است . فردی می تواند شاداب، سالم، پر تحرک و با استعداد باشد که ضمن رعایت نکات بهداشتی از تغذیه متنوع و معتدلی برخوردار باشد . تغذیه سالم نیازمند رژیم غذایی مناسب، مصرف انرژی به شکل درشت مغذي‌ها و نیز مصرف کافی ریز مغذی های اساسی شامل ویتامین ها ، عناصر کم مقدار ، مواد معدنی ، اسید‌هاي چرب اساسی و همچنین اسید‌هاي آمینه اساسی است هر فردی نیازهای تغذیه ای متفاوتی دارد. بنابراین مقادیر رژیمی توصیه شده تنها می تواند راهنمای کلی برای نیازهای غذایی افراد باشد.غذای هیچ فردی حاوی تمام مواد مغذی با کمیت مطلوب نیست و نسبت مستقیمی با ضرورت حفظ سلامتی تحت هر شرایطی دارد. بنابراین تغذیه سالم فقط با خوردن انواع گوناگونی از غذاها می تواند تعادل میان مواد مغذی مورد نیاز را حفظ کند. در این میان مفهوم هیچ غذای خوب یا بدی وجود ندارد هر کدام نقشی در تامین این تعادل دارند، اما مطمئنا برخی غذاها بیش از سایر غذاها تامین کننده مواد مغذی خاصی هستند. در طول قرن اخیر تغییرات در شیوه زندگی، شهر نشینی و صنعتی شدن، در ترکیب خانوار و گرایش‌های جمعیتی تاثیر گذاشته و نیز تغییراتی را در تهیه غذا موجب گشته است حتی ممکن است این تغییرات در نتیجه کاهش فعالیت های فیزیکی روزانه که تا حدی ناشی از گرایش به فعالیت‌های کم تحرک تر و شغل هایی که اوقات فراغت بیشتری دارند شدیدتر باشند.

تعادل انرژی به معنای اختلاف بین میزان دریافت انرژی و مصرف آن در بدن است. اگر تعادل انرژی بیش از یک مدت زمانی مثبت باشد، آنگاه انرژی اضافی به صورت بافت چربی ذخیره می شود و در نهایت موجب چاقی می گردد. در این دوره می‌آموزیم که چگونه با انتخاب غذاها و با روش‌های مختلف پخت و به طور کلی با انتخاب شیوه زندگی سالم و با اندامی متناسب زندگی کنیم.

سلامت روان

تاكنون تعاریف متعددی از «سلامت روان» ارائه شده كه همگی بر اهمیت تمامیت و یكپارچگی شخصیت تاكید ورزیده اند. گلدشتاين، سلامت روانی را تعادل بین اعضا و محیط در رسیدن به خود شكوفایی می‌داند.چاهن (CHAUHANSS 1991) نیز سلامت روانی را وضعیتی از بلوغ روان شناختی تعبیر می‌كند كه عبارت است از حداكثر اثربخشی و رضایت به دست آمده از تقابل فردی و اجتماعی، كه شامل احساسات و بازخوردهای مثبت نسبت به خود و دیگران می‌شود.

تعریف سازمان جهانی بهداشت

عبارت است از قابلیت ارتباط موزون و هماهنگ با دیگران , تغییر و اصلاح محیط فردی و اجتماعی و حل تضادها و تمایلات شخصی به طور منطقی , عادلانه و مناسب . نتیجه آنكه مفهوم بهداشت روانی عبارت خواهد بود از تامین رشد و سلامت روانی فردی و اجتماعی، پیش‌گیری از ابتلاء به اختلال روانی، درمان مناسب و بازتوانی آن.

اهمیت بهداشت روان

پیشرفت صنعت و تكنولوژی، قدرت و ثروت را افزایش داده ولی امكان زندگی با آرامش و صلح و اطمینان را از انسان سلب كرده و در حقیقت كیفیت ،فدای كمیت شده و اعتدال و تناسب كنار رفته و بیماری های عصبی روانی و روان تنی، جانشین آن شده است . به طوری‌كه آمار نیز حكایت از افزایش شیوع بیماری‌های روانی دارد و علل مختلفی را برای این افزایش شیوع بر شمرده اند.

ملاك های سلامت روان

 ونتیز (.VENTIS LW 5991) سلامت روان را وابسته به هفت ملاك می داند كه عبارتند از:

1- رفتار اجتماعی مناسب؛

2- رهایی از نگرانی و گناه؛

3 - فقدان بیماری روانی؛

4 - كفایت فردی و خودمهارگری؛

5 - خویشتن پذیری و خودشكوفایی؛

6 – توحید یافتگی و سازماندهی شخصیت؛

7 -گشاده نگری و انعطاف پذیری.

ویژگی های افرادی كه از نظر روانی سالم هستند:

1. این افراد نسبت به خود آرامش دارند یعنی به طور نسبتا معقولی احساس امنیت و كفایت دارند
2.  توانایی های خود را در حد واقعی، ارزیابی می كنند, نه بیشتر و نه كمتر و كمبودهای خود را می‌پذیرند (Self- respect)
3.  به خود احترام می گذراند
4.  به حقوق دیگران احترام می گذارند
5.  می توانند به دیگران علاقمند شوند و آن ها را دوست بدارند
6.  می توانند احترام و دوستی دیگران را جلب كنند
7.  می توانند نیازهای زندگی خود را برآورده سازند و برای دشواری‌هایی كه در زندگی آنها پیش می آید راه حلّی پیدا كنند. آنها قادرند خود بیندیشند و تصمیم بگیرند
8. قادرند مسئولیت های روزمره خود را با برگزیدن اهداف معقول پیش ببرند
9.  تحت تاثیر عواطف، ترس، خشم، عشق یا گناه خود به طوری قرار نمی گیرند كه زندگیشان پریشان شود.